Жоғары

Дербісалы Айдаболұлы (1707-1794жж.)

   Талай тарихи тұлғаларды тудырған Нұраның киелі топырағы ғасырлар қойнауына маңып бара жатқан ұлы оқиғалардың да куәсі.1707-1794 жылдар аралығында өмір сүрген. Қазақ елінің іргелі мемлекет болып қалыптасуыда Абылай  ханның  алар оны қаншалықты ерекше болса,қол бастаған  батырларының да орны соншалықты бөлек болғаны аян. Абылай ханның ту ұстаған үзеңгілес батырлары Әлтекеде Жидебай Кернейде Жарлығап Қарашорда Сеңкібай  сынды біртуар тұлғаларымен замандас болған батырлардың бірі - Деріпсалы. Туған жерді жаудан қорғау жолындағы жорықтардың бәріне қатысқан Деріпсалы Айдаболұлы шамамен 1707-1794 жылдары өмір сүрген. Нұра өзенінің бойын жайлаған Дебекең бабамыз қыста Құсмұрын тауында қыстап, жазда Нұра бойымен көшіп, Талды, Кежек, Аршалы, Сарытоғанбай, Ақшатауды жайлаған Батыр бабамыздың мәңгілікке дамылдаған жері қазіргі Красная поляна ауылдық округіндегі Деріпсалы елді мекені. Дебекең жайлы ел арасында деректер аз жиналған. Арқа өңіріне белгілі айтыскер ақын  Жәкен Байтуовтың «Ақсерке мен Бөрі батыр» дастанында батыр бабамыздың егде тартқан кезіндегі ерлігімен жас батыр Бөріге берген батасы әдемі өрілген.Дебекеңнің үлкен әйелінің қыстауы Құсмұрында,екінші әйелінің қыстауы Қызылқойда  болған. Үшінші қыстауы Орташоқы мен Шетшоқының арасында қоныстанған .

          Аңырақай шайқасына қатысып қиян-кескі ұрыстарда көзсіз ерлік көрсеткен бабаларымыздың  Алқакөл шайқасындағы ерліктері,қалмақ батырларымен жекпе-жекке шығуы тарихтан белгілі. Сол жекпе-жекте көзге түсіп Деріпсалы мыңбасы батыр.

               Деріпсалының Бөріге берген батасы:

                Алдыңнан жансын шырағың,

                 Кетпесін қолдан құралың.

                Үстем болсын мұратың,

                 Өз құрбыңның алды бол.

                Тұқымың өсіп, малды бол.

                Сөзге шебер шешен боп,

                  Ел бастайтын көсем бол

               Жаудан қайтпас көсем бол,

               Халқың үшін тоқты бол.

               Сөзге ұстамды мықты бол,

                 Жолдасыңмен тату бол.

Пайдаланған әдебиеттер:

    Шет ауданы : [Мәтін] энциклопедия – Алматы:  Қазақпарат, 2011- 32-   

    34 б.

Айдаболұлы Дербісалы батыр: тарихи танымдық оқу құралы. Қарағанды, 2013.- 230 б.

 

Мерзімді басылым беттерінде:

    Дербісалы батыр қоры ашылды [Мәтін] / Заман.- 2007.- 26 сәуір (№17).-5 б.

 Жақсыбекұлы, С. Ардақара [Мәтін] / С.Жақсыбекұлы  // Заман.-2007.-14 маусым  

 (№24 ) .-5 б.

 Құлсарықызы, Г. Дербісалы батыр [Мәтін] / Г.Құлсарықызы  //  Шет  шұғыласы.- 

 2008.- 3 шілде (№29).- 5 б.

Мұсатай, Ғ.  Арқаның атақты батыры [Мәтін] / Ғ. Мұсатай  //  Орталық Қазақстан.-2007.- 3 сәуір (№18).-4 б.

 Дербісалы, Б. Дербісалы батырға ас берілді  [Мәтін] /  Ғ. Дербісалы // Орталық Қазақстан.-2013.-25 маусым (№105).-4 б. 

Қабылдаұлы,С.  Баба басындағы бәтуа [Мәтін] / С.Қабылдаұлы  // Орталық        Қазақстан. 2006.-28 қараша (№199).- 8 б.

Деріпсалы батыр толғауы [Мәтін] / Заман.- 2007.- 11 қаңтар (№2).-5 б.

 Дербісалы батыр жайлы бір дерек [Мәтін] //Ақиқат.-2008.-қараша (№11).-111 б.

          Қабылдаұлы,С.  Баба басындағы бәтуа [Мәтін] / С.Қабылдаұлы  // Орталық    Қазақстан. 2006.-28 қараша (№199).- 8 б.

          Қабылдаұлы, С. Батыр басындағы бәтуә [Мәтін] / С.Қабылдаұлы  // Заман.-2006.-   17 тамыз (№34).- 6 б. 

         Жақсыбеков, С. Дербісалы батыр [Мәтін] / С.Жақсыбеков  // Заман.-2006.- 10 

         тамыз (№33). 6 б.

 Жақсыбекұлы, С. Ардақара [Мәтін] / С.Жақсыбекұлы  // Заман.-2007.-14 маусым  

 (№24 ) .-5 б.

 Құлсарықызы, Г. Дербісалы батыр [Мәтін] / Г.Құлсарықызы  //  Шет  шұғыласы.- 

 2008.- 3 шілде (№29).- 5 б.

   Жүкібай, М. Ұлы баба тұлғасы ұрпақ жүрегінде  [Мәтін] /  М. Жүкібай  //  

   Орталық Қазақстан.-2006.- 14 қараша (№32).-4 б.

  Мұсатай, Ғ.  Арқаның атақты батыры [Мәтін] / Ғ. Мұсатай  //  Орталық Қазақстан.-2007.- 3 сәуір (№18).-4 б.

        Дербісалы батыр қоры ашылды  [Мәтін] // Заман.- 2008.- 3 шілде  (№17).-5 б. 

        Жұқанұлы, Ш. Деріпсалы батырдың  батасы [Мәтін]: жазылған жайдың жалғасы /  

        Ш.Жұқанұлы  // Заман. – 2006.-31 тамыз. -3 б.

 

 

 

 

 

 

 


Келулердің саны: 2681